Przodkami świni domowej są dziki śródziemnomorskie, azjatyckie i europejskie. Początkowo były to zwierzęta łowne, ale wraz z rozwojem rolnictwa zaczęto je udomawiać, zmieniając ich wygląd i charakterystykę. Dzisiejsze rasy trzody chlewnej są bardzo zróżnicowane i w małym stopniu przypominają pokrojem swoich pierwotnych przodków. W Europie dominują świnie mięsne, w Azji "smalcowe" (łatwo ulegają zapasaniu się, głównie dzięki odkładaniu tłuszczu międzymięśniowego).

Rasy zachowawcze trzody chlewnej, tak jak i innych rodzimych ras, stanowią nasze hodowlane dziedzictwo. Są niezwykle cenne jeśli chodzi o rezerwuar genów, bioróżnorodność genetyczną oraz zachowanie ras pierwotnych, które niegdyś były hodowane w sposób ekstensywny w zgodzie z naturą. Mięso pochodzące od tych świń idealnie nadaje się do tworzenia regionalnych wyrobów, które są cenione przez niemal każdego. Musimy się starać, aby nie dopuścić do ich wyginięcia i abyśmy mogli cieszyć się nim jak najdłużej.

W Polsce istnieją 3 rasy zachowawcze trzody chlewnej, które są objęte programem Ochrony Zasobów Genetycznych Zwierząt Gospodarskich:

Księgi hodowlane dla rasy puławskiej prowadzone są przez Polski Związek Hodowców i Producentów Trzody Chlewnej ,,POLSUS”. Księgi hodowlane ras złotnickiej białej i pstrej, prowadzone są przez Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu. Natomiast nadzór nad hodowlą ras zachowawczych prowadzi Instytut Zootechniki Państwowy Instytut Badawczy w Balicach koło Krakowa.

Rasa puławska zastała wyhodowana w Stacji Zootechnicznej Państwowego Instytutu Naukowego Gospodarstwa Wiejskiego w Borowinie, gdzie w 1926 roku zakupiono w miejscowości Gołąb zakupiono stado prymitywnych miejscowych mieszańców. Pracom przewodniczył profesor Zdzisław Zabielski. W 1951 r. dolano krwi wielkiej białej angielskiej i rasy berkshire. Zainteresowanie rasami mięsnymi spowodowało, że w 1997 r. populacja spadła do 86 loch i 10 knurów. Rozwój hodowli zachowawczej spowodował, że ich liczba wzrosła w 2017 r. do 1157 loch w 52 stadach.

Rasa ta należy do świń tłuszczowo-mięsnych o szybkim tempie wzrostu. Umaszczenie łaciate, czarno-białe, plamy nieregularnie rozmieszczone, uszy stojące, niezbyt duże. Tułów średnio długi, kończyny mocne, pionowe. Masa ciała lochy 200 - 280 kg, knura 250 - 350 kg.

Rasy złotnicka biała i pstra powstały w latach 1946-1949 na terenie województwa olsztyńskiego. Prof. Stefan Alexandrowicz z Uniwersytetu Poznańskiego zakupił pięć knurów i 18 loch przywiezionych przez przesiedleńców z okolic Wilna i Nowogródka na Warmię. Trafiły one do Rolniczego Zakładu Doświadczalnego w Złotnikach koło Poznania. Były to mieszańce prymitywnych świń długouchych oraz krótkouchych z domieszką krwi świń wielkich białych angielskich. W wyjściowej populacji przeważały osobniki umaszczone łaciato, czarno-biało lub biało, rzadziej występowały czarne, szare, rude lub pręgowane. W wyniku selekcji wyhodowano dwie odmiany świń złotnickich: białą (mięsną) i pstrą (mięsno-słoninową). W 1962 obie odmiany uznano za odrębne rasy i otwarto dla nich księgi zwierząt hodowlanych, a od 1984 r. objęto hodowlą zachowawczą.

Świnia złotnicka biała jest średnio duża o harmonijnej budowie, w typie mięsnym. Masa ciała lochy 200 - 250 kg, knura 250 - 300 kg. W 2017 roku liczba loch wynosiła 1087 szt. w 33 stadach.

 

Świnia złotnicka pstra maści łaciatej lub czarno-białej, średnio duża o harmonijnej budowie, w typie mięsno-słoninowym. Masa ciała lochy 200 - 300 kg, knura 300 - 350 kg. W 2017 roku liczba loch wynosiła 699 szt. w 30 stadach.