Polskie rasy krów

PDF pageEmail pagePrint page

Rasa Białogrzbieta, jak możemy przeczytać w opracowaniach w XIX wieku, była szeroko rozpowszechniona na wchód od Wisły. W okresie między wojennym w Polsce, rasa ta stanowiła około 10 % pogłowia krów, a na kresach aż 1/3. Jak pokazują liczne przykłady, krowy te mogą zawstydzić, poziomem swojej wydajności nie jedną HF-kę – (Krowy będące pod oceną użytkowości uzyskały średnio 7098 kg mleka w laktacji). Średnia wydajność mleczna rasy białogrzbietej, w stadzie wynosi około 6000 kg mleka o parametrach 3,91 %. tłuszczu oraz 3,4 białka. Okres między wycieleniowy, średnio trwa 375 dni. Pokazuje to potencjał krów tej rasy. Zdarzają się w Polsce, nawet sztuki dające ponad 8.000 kg mleka. Jest to rasa użytkowana dwukierunkowo. Jak mówią hodowcy, buhajki tej rasy dobrze się opasają, więc nie ma problemu ze sprzedażą młodych byczków. Co ważniejsze ich mięso jest delikatniejsze niż innych krów i zawiera cenne naturalne przeciwutleniacze. Krowy białogrzbiete dorastają do 125-135 cm w kłębie i ważą 600-700 kg, buhaje z kolei mierzą zazwyczaj 135-140 cm i osiągają masę ciała 800-900 kg. Najczęściej spotyka się osobniki o umaszczeniu czarno-białym, rzadziej czerwono-białym. Cechą charakterystyczną rasy jest biały pas, biegnący od śluzawicy lub od czoła przez głowę i grzbiet po nasadę ogona. Zazwyczaj biała pręga jest węższa na barkach niż przy zadzie, a jej brzegi są nieregularne i wyglądają jak obszarpane. Przedstawiciele rasy białogrzbietej mają ponadto białe lub nakrapiane brzuchy i nogi. Śluzawice czystorasowych zwierząt są ciemne. Zarówno krowy, jak i byki cechują się masywną budową ciała: mają duże, ciężkie głowy, prostokątne tułowia i krótkie, silne nogi. Białogrzbietki to rasa idealna do chowu ekstensywnego. Zwierzęta cechują się skromnymi wymaganiami pokarmowymi i bardzo dobrze wykorzystują pasze słabszej jakości. W przypadku niedoborów pożywienia krowy ograniczają wydajność, a po zakończeniu trudnego okresu szybko wracają do dobrej formy. Są długowieczne, odporne na choroby i przystosowane do polskich warunków środowiskowych. Dużą zaletą bydła białogrzbietego jest jego wysoka płodność. Odsetek powikłań okołoporodowych utrzymuje się przy tym na bardzo niskim poziomie. Cielęta są bardzo żywotne i dobrze chowają się przy matkach, które produkują wystarczająco dużo mleka, by samodzielnie je wykarmić. Jak to mówią starzy rolnicy te krowy wyżywią się same i nie mam w tym specjalnej przesady, bowiem aż do pierwszych śniegów potrafią na wypasie znaleźć sobie dość pożywienia.

Krowy o białych grzbietach hodowano w Polsce od wieków. Przodkowie dzisiejszych białogrzbietek wywodzą się z terenów położonych na wschodzie od Wisły, dlatego dawniej nazywano je krowami nadwiślańskimi lub powiślańskimi. Jest to bardzo stara rasa a znaleziska archeologiczne ukazują, że hodowali ją Bałtowie, Prusowie i Jaćwingowie już na przełomie X wieku p.n.e. Na początku XIII wieku białgrzebietki były już rozpowszechnione na Mazowszu i w Małopolsce. Według zapisów ojców cystersów dawały wówczas przeliczając z litrów na kilogramy około 4.500 kilogramów mleka rocznie. Na wileńszczyźnie rasa ta była bardzo rozpowszechniona stanowiąc 1/3 zasobów hodowlanych ustępując jedynie holenderce (1/2) a wyprzedzając polską czerwoną (1/6). Mleko tych krów idealnie nadaje się do serowarstwa i pod względem smaku ustępuję tylko rasie polskiej czerwonej, a wyprzedza HF. Sery dzięki unikalnym składnikom i mikroelementom utrzymują dłużej swoja naturalną świeżość i idealnie nadają się do serów solankowych z których przed wojną słynęła Wileńszczyzna.

Krowy rasy Białogrzbietej, wpisano na światową listę ras podlegających ochronie zasobów genetycznych, przez co hodowcy utrzymujący zwierzęta tej rasy, otrzymują dopłaty z pakietu ochrony zasobów genetycznych zwierząt. Białogrzbiete są hodowane przez rolników głównie z powodu ich długowieczności, zdrowotności (są naturalnie odporne na kwasicę żwacza), łatwego zacielania oraz dofinansowania.

Krowa czerwona (polska) – to polska rasa bydła domowego maści jednolitej czerwonej z rodziny mleczno-mięsnej. Rasa ta pochodzi od małego dzikiego bydła brachycerycznego (krótkorogiego), występującego we wschodniej części Europy Środkowej i w Skandynawii. Została zidentyfikowana w 1901 roku przez Leopolda Adametza. We wczesnym średniowieczu była już opisywana, jako krowa Wiślan i Polan, także zapisy rzymskie mówią, że barbarzyńcy hodują takie bydło. W okresie dwudziestolecia międzywojennego rasa ta stanowiła 25% polskiej populacji bydła. W porównaniu do krów innych ras, wydajność mleczna krów polskich czerwonych nie jest imponująca lecz rasa ta rekompensuje ten niedostatek dużą wydajnością pokarmową, na tym samym areale łąk można wyżywić 1,65 krowy Czerwonej Polskiej, 1,1 białogrzbietki i tylko jedną holenderkę. Zadawala się także znacznie gorszą paszą, co w efekcie daje większą wydajność niż HF.

Rasa jest bardzo żywotna, długowieczna, rzadko choruje. Genetycznie jest odporna na zapalenie wymienia. Krowy świetnie wykorzystują nawet gorszą paszę. A ich mleko i produkty z niego wytwarzanewyjątkowe w smaku. W 1982 niestety zlikwidowano rejon zachowawczy hodowli krowy czerwonej, co doprowadziło do spadku populacji tej rasy, wypieranej przez bardziej wydajne rasy i krzyżówki. Dziś na szczęście Czerwona krowa jest objęta programem odbudowy bioróżnorodności. Wiele sztuk jest pod opieką ojców cystersów ze Szczyrzyca.

Waga krów sięga: 400-500 kg; mleczność od 3.000 do 5.000 kilogramów. Mleko krowy polskiej czerwonej jest nie tylko doskonałe w smaku, ale też pod względem jakości. W porównaniu do mleka krów innych ras mleko krowy polskiej czerwonej ma dużo wyższą zawartość białka, w szczególności kazeiny. Jest to istotne nie tylko ze względu na wyższa wartość odżywczą dla konsumentów. Mleko o wysokim poziomie kazeiny doskonale sprawdza się w przetwórstwie, szczególnie w wytwarzaniu serów. Bydło polskie czerwone jest jedną z nielicznych autochtonicznych ras europejskiego bydła czerwonego. Odznacza się ono właściwościami cechującymi populacje autochtoniczne, takimi jak: duża odporność i zdrowotność, długowieczność, bardzo dobra płodność, lekkie porody, duża żywotność cieląt i łatwość ich odchowu, a także wysoka wartość biologiczna mleka. Istotne znaczenie ma też doskonałe przystosowanie tego bydła do trudnych warunków środowiska, niewybredność w doborze pasz, zdolność do ograniczania wydajności umożliwiająca przetrwanie sezonowych niedoborów paszowych, jak też dość szybkie regenerowanie utraconej kondycji. Wśród cech budowy należy wyróżnić silne nogi i twarde, mocne racice. Cechy te powodują, że bydło tej rasy jest dobrze przystosowane do podgórskich i górskich warunków bytowania i produkcji. Ponadto wyróżnia się ważnymi jakościowo cechami mleka: wysoką zawartością białka, tłuszczu i suchej masy, wysoką wartością biologiczną oraz dużą przydatnością do celów serowarskich. Występuje w czterech odmianach: dolinowej, podgórskiej, rawickiej i śląskiej.

Bydło czerwono-białe znane jest w Europie Zachodniej od około XIII wieku. W pierwszej połowie XVII wieku rasa ta stanowiła dominującą część pogłowia bydła utrzymywanego na nizinnych terenach całego kontynentu. Hodowla bydła czerwono-białego na obecnych ziemiach polskich jest prowadzona od ponad 150 lat. Do Polski bydło zostało sprowadzone z Westfalii, Nadrenii i Wschodniej Fryzji początkowo w rejon Dolnego Śląska i Opolszczyzny, a w późniejszym okresie na teren Polski Południowej. Zarówno Moczarski (1917) jak i Konopiński (1931) na początku XX wieku wspominają, że bydło graniaste zarówno czarno jak i czerwono-białe nie powinno być uznawane za obce, gdyż kilkadziesiąt lat przebywania w warunkach polskich doprowadziło do wytworzenia rasy odpornej i dobrze przystosowanej do krajowych warunków. Z danych literaturowych wynika również, iż bydło czerwono-białe charakteryzowało się wysoką odpornością oraz łatwą adaptacją do warunków środowiskowych. Najprawdopodobniej te cechy, tak niezwykle przydatne w trudnych warunkach górskich i podgórskich zdecydowały o zasięgu terytorialnym występowania rasy. Obecnie stada utrzymujące bydło tej rasy rozmieszczone są wzdłuż południowej granicy Polski: od Podkarpacia przez Małopolskę, Opolszczyznę po Dolny Śląsk. W pozostałych województwach można spotkać pojedyncze stada tej rasy. Duży spadek liczebności całej populacji bydła, w tym rasy czerwono-białej odnotowano po II Wojnie Światowej. Sytuacja zmieniła się, gdy po wojnie odzyskano ziemie zachodnie, na których bydło to występowało w dużej liczbie. Działania podjęte w latach 50 ubiegłego wieku zmierzały w kierunku uzyskania zwierząt charakteryzujących się dość dobrym umięśnieniem i wydajnością mleczną na poziomie 4000 litrów mleka. Program doskonalenia tej rasy opierał się wówczas na imporcie holenderskich bądź niemieckich buhajów w celu wytworzenia nowoczesnego typu kombinowanego tzw. kompakt charakteryzującego się obok zadawalającej wydajności mleka dobrymi cechami opasowymi, dobrą wydajnością rzeźną oraz znacznie lepszym pokrojem. Badania prowadzone w latach 60 i 70 wykazały, iż rasa charakteryzuje się wysoką przydatnością do opasu zarówno systemem ekstensywnym jak i półintensywnym.

 Krowa graniata (pruska) – polska rasa bydła domowego maści czerwonej z nielicznymi białymi plamami z rodziny mleczno-mięsnej. Pochodzenie tej rasy nie jest znane, lecz najprawdopodobniej pochodzi od dzikiego bydła, występującego we wschodniej części Europy. Występowała na terenach dawniej zamieszkiwanych przez Prusów i Jaćwingów. Dziś jest rasą wymarłą, choć być może badając stare polskie odmiany i krzyżówki można by częściowo wyselekcjonować jej cechy.  Krowy tej rasy cechowały się krępą budową ciała, wzrostem do 145 centymetrów i wagą do 650 kilogramów. Ich rogi przypominały rogi tura lub bydła hecka. Rasa wymarła najprawdopodobniej pod koniec XV lub na początku XVI wieku. Według starych opisów nazywano też tą rasę krowami leśnymi jako, że mogły cały rok przebywać w lasach i leśnych pastwiskach.

Polska czarna – Jest wymarłą rasą bydła polskiego występującego w okolicach gór świętokrzyskich, ostatnie zapisy pochodzą z początku XV wieku. Została zidentyfikowana przez Benedyktynów w 1201 roku. Pochodzenie tej rasy nie jest znane, z opisów wiemy, że świetnie radziła sobie w warunkach górskich. Waga dochodziła do 400 kilogramów, zaś mleczność po przeliczeniu na kilogramy dochodziła do 2200. Według mnichów miejscowi hodowali ją na mięso i skóry. Dawała też dobre tłuste mleko z którego robiono wyśmienite sery suszone i wędzone. Często była krzyżowana z czerwoną polską, co doprowadziło do wymarcia tej rasy.

Ziemianin

 

Your Offcanvas Sidebar area is currently empty. Go and add some widgets first.

Zmień wielkość liter
Kontrast