Pisanki

PDF pageEmail pagePrint page

Pisanki są nierozerwalnie związane z polską tradycją wielkanocną. Symbolizują rodzącą się do życia przyrodę, a w chrześcijaństwie dodatkowo nadzieję wynikającą z wiary w zmartwychwstanie Chrystusa.

Historia barwienia jaj jest bardzo długa. Najstarsze, sumeryjskie pisanki, znaleziono w Mezopotamii. W Europie zwyczaj ten opisują Rzymianie: Owidiusz, Pliniusz Młodszy i Juwenalis, ale w starożytności jajka dekorowano też na terenie Indii, Chin, Azji Mniejszej.

Na ziemiach polskich najstarsze pisanki, pochodzące z końca X wieku. Odnaleziono je podczas wykopalisk archeologicznych na opolskiej wyspie Ostrówek. Wzór rysowano roztopionym woskiem, a następnie barwiono, gotując w łupinach cebuli lub ochry. W procesie chrystianizacji pisankę włączono do elementów symboliki wielkanocnej.

Dekorowanie jajek w wielu regionach Polski ewoluowało przez wieki i przyjmowało różne nazwy, w zależności od techniki wykonania:

  1. Kraszanki (zwane też malowankami lub byczkami) to jajka jednobarwne czyli kraszone – powstają przez gotowanie w wywarze barwnym:
    – brązowy (rudy): łupiny cebuli
    – czarny: kora dębu, olchy lub łupiny orzecha włoskiego;
    – żółtozłocisty: kora młodej jabłoni lub kwiat nagietka, wyschnięte źdźbła owsa
    – fioletowy: płatki kwiatu ciemnej malwy;
    – zielony: pędy młodego żyta lub listki barwinka;
    – różowy: sok z buraka.
  2. Drapanki – powstają przez drapanie ostrym narzędziem zewnętrznej barwionej powłoki jajka, technika spotykana głównie w Polsce i Austrii.
  3. Pisanki mają różnobarwne desenie – powstają przez pisanie na skorupce gorącym roztopionym woskiem przy pomocy szpilek, igieł, kozików, szydeł, słomek i drewienek. W regionie Białegostoku nie używano narzędzi, ale wykonywano proste elementy graficzne poprzez nakrapianie na jaja wosku albo nanoszenia go rozgrzanym końcem świecy. Następnie zanurzenie jajka we wrzątku z barwnikiem. Niepomalowane miejsca barwiły się, a wosk roztapiał. Można było tę czynność powtarzać dla kilku kolorów.
  4. Oklejanki (naklejanki) – powstają przez przyozdobione sitowiem, płatkami bzu, skrawkami kolorowego, błyszczącego papieru, tkaniny itp.
  5. Nalepianki – powstają przez ozdabianie skorupki jajka różnobarwnymi wycinankami z papieru. Popularne są zwłaszcza w województwie krakowskim i w okolicach Łowicza.
  1. Ażurki, pisanki ażurowe – powstają z wydmuszek jaj kurzych, kaczych, gęsich i strusich poprzez nawiercaniu w skorupce otworów przy pomocy wiertarki i malutkiego wiertła, miniszlifierki, piaskarki, turbiny dentystycznej, lub frezarki CNC. Wydmuszka z nawierconymi wzorami jest malowana najczęściej farbą akrylową.

W okolicach Koźla (Śląsk Opolski), pisanki wypiekano z ciasta piernikowego i przyozdabiano lukrem.

Z tradycyjnych rosyjskich pisanek wywodzą się najsłynniejsze na  świecie jaja wielkanocne. Pod koniec XIX w. zaczął je wykonywać petersburski jubiler Petera Carla Fabergé. Były wykonywane z kamieni półszlachetnych łączonych z metalami szlachetnymi, zdobionymi technikami jubilerskimi. Początkowo były wykonywane wyłącznie dla rodziny carskiej, później również dla innych dostojników. Powstawały też imitacje, wykonywane przez inne firmy.

Jerzy Dauksza

Your Offcanvas Sidebar area is currently empty. Go and add some widgets first.

Accessibility
Zamknij