P

Perun i Weles

PDF pageEmail pagePrint page

PWWedług mitologii ludów Środkowej Europy: Słowian, Prusów, Jaćwingów i Litwinów, na początku świata byli dwaj bogowie: Perun i Weles.

 Perun pływał łodzią po bezkresnej wodzie, a Weles zamieszkiwał w głębinach. Pewnego dania Weles zaproponował stworzenie lądu. Zanurkował do dna, aby przynieść Perunowi garść ziemi. Ten sypnął ją z łodzi i w miejscu, gdzie ziemia spadła na wodę, powstała wyspa. Była jednak zbyt mała, aby pomieścić dwóch bogów. Weles postanowił uśmiercić Peruna i w nocy, gdy Perun zasnął, Weles usiłował zepchnąć go do wody. Jednak tam, gdzie przetoczył się Perun, powstał nowy ląd. W końcu ląd zrobił się bardzo duży, a Weles opadł z sił. Gdy Perun się zbudził, zapędził Welesa gromami głęboko pod ziemię, a sam zamieszkał w niebiosach.

Inny mit mówi, że Weles ukradł niebiańskie bydło płodności, ale w walce o nie, zwyciężył go Perun

 P

Perun w zachowanych wątkach mitologicznych jawi się jako najwyższy bóg przedchrześcijański. Sami Słowianie uważali go za stwórcę i pana całego świata. Był bogiem piorunów, błyskawic i grzmotów. Świętym drzewem Peruna był dąb, często utożsamiano go także ze skałą. Atrybutami boga był młot, topór i koń.

W tradycji bałtosłowiańskiej bronią Peruna był kamienny piorun, zwany strzałą bożą, piorunową strzałą, lub piorunowymi prątkami. Utożsamiano go z belemitami (skamielinami mięczaków), lub fulgurytami (szkliwem kwarcowym wytopionym przez piorun). Zabezpieczały i chroniły przed  nieczystą siłą. M. in. na Mazurach fulguryty wkładano do kolebki niemowlęcia, pocierano nimi wymiona krów, gdy traciły mleko. Słowianie południowi umieszczali je pod dachem, by chroniły przed piorunami i używali w leczeniu chorób oczu, boleściach itp.

Jedne źródła podają, że był on bogiem bezpostaciowym, inne że ma rysy patriarchalne, a jego żoną była Perperuna. 

Jego imię pochodzi od nazwy gromu – perun. Obecny w wielu językach indoeuropejskich jest uznawany za jeszcze praindoeuropejski rdzeń per-, perk-, np. hetyckie perkunas tłumaczone jako „skała”, greckie keranós jako „piorun”, łacińskie quercus jako „dąb” i albańskie pernedi jako niebo. W wierzeniach Bałkanów jednym z naczelnych bogów jest Perkun – uosobienie gromowładcy, boga grzmotów i piorunów, który jest analogiczny do Peruna.

Źródłowo kult Perkuna został poświadczony na Rusi. Traktat zawarty przez księcia Igora z Cesarstwem Bizantyjskim w 944 roku podaje informacje o złożeniu przez Rusinów przysięgi na Peruna. Podobna przysięga zostaje złożona w Traktacie Świętosława I w 971 roku. W roku 980 w Kijowie Włodzimierz Wielki ustawił posąg bóstw, z których najważniejszy był Perun „z głową srebrną i wąsem złotym”, zniszczony w roku 988 po chrzcie Włodzimierza. W tym czasie podobny posąg został postawiony także w Nowogrodzie.

Kult Peruna rozpowszechniony był na całą Słowiańszczyznę. Prokopiusz z Cezarei przytacza informację o Słowianach i pisze „Uważają bowiem, że jeden tylko bóg, twórca błyskawicy, jest panem całego świata i składają mu w ofierze woły i wszystkie inne zwierzęta ofiarne”. Najprostszym dowodem na istnienie kultu Peruna na terenie Polski jest słowo określające wyładowanie atmosferyczne – „piorun”, które wydaje się pochodzić bezpośrednio od imienia tego boga.

 

 

Weles, antagonista Peruna i władca zaświatówbył bogiem podziemi, magii, sztuki, rzemiosła, kupców i bogactwa oraz władcą chorób. Przypisuje mu się opiekę nad bydłem (które było wówczas miernikiem dobrobytu), moc zamykania paszczy dzikich zwierząt i odwracania wzroku wilków od stada.

Przedstawiany był w postaci czarnego kozła, byka, tura, lub starca z długą brodą, a jego towarzyszką była  Velevitka.

Jego imię pochodzi od rdzenia wiel, jak wielki, wiele i ma wspólne pochodzenie ze słowiańskim weletem, czyli siłaczem, wielkoludem, olbrzymem. Czasami występuje jako Wołos.

Źródła pisane takie jak „Powieść doroczna” podają, że podczas zawierania traktatów przysięgała na niego „cała  Ruś” poza wojownikami, którzy w tym czasie klęli na Peruna. Określenie w „Słowie o wyprawie Igora” wieszcza Bojana jako „wnuka Welesowego” jest dowodem na związek boga z magią i poezją czyli z Wołochami. O Walesie można znaleźć wzmianki również w późniejszych źródłach ruskich np. w apokryficznym „Chodzenie Bogarodzicy po mękach”. Nie ma jednak Walesa w spisie bóstw, którym w roku 980 Włodzimierz Wielki postawił posągi w Kijowie.

Obecnie pozostałością kultu Welesa jest chodzenie z turoniem i ubieranie kolędników w kożuchy wywrócone sierścią (włosem) na wierzch. Prawdopodobnie nazwa wyspy Wolin pochodzi od jego imienia, gdyż jak pisze niemiecki kronikarz Herbord, tam był czczony bóg umarłych.

Your Offcanvas Sidebar area is currently empty. Go and add some widgets first.

Accessibility
Zamknij