Lewicowe ośrodki władzy

PDF pageEmail pagePrint page

Terytorium Polski było infiltrowane przez bolszewików już od końca 1916 roku, przy silnej współpracy ze strony SDKPiL.  W 1917 infiltracja ta nasiliła się, a od chwili rewolucji lewicowe ośrodki znalazły się pod kontrolą zagranicznych służb partii bolszewickiej. Na terenie samego Królestwa Polskiego działało ponad sto ekspozytur partii. Bolszewicy ustalili na terenie królestwa 6 okręgów (obłasti): Galicji, Śląska, Małopolski, Wielkopolski, Mazowsza i Piotrkowską. Ich celem było powołanie na terenie Polski Rad Robotniczo-chłopskich i Rad Żołnierskich. Zadaniem tak powstałych przyszłych ośrodków władzy miało być wywołanie rewolucji, a przynajmniej stworzenie silnego zaplecza dla zrewolucjonizowania narodu polskiego i w konsekwencji utrzymanie terenów Polski, jako przyszłej republiki. Skierowali tam specjalnych wysłanników, m. in. na Śląsk Józefa Jahodę (Czech z pochodzenia).
Rady Delegatów Robotniczych w Polsce – organy przedstawicielskie robotników i chłopów, powstające głównie z inicjatywy SDKPiL i PPS – Lewicy oraz różnych grup politycznych kierowanych przez bolszewików na ziemiach polskich od listopada 1918 roku. Wiązały one swoją przyszłoś z Rosją bolszewicką i dążyły do powstawania kolejnych Republiki Rad.
Pierwsza na ziemiach polskich Rada Delegatów Robotniczych powstała w Lublinie 5 listopada 1918 roku. Już następnego dnia na wiecu robotniczym postulowała obalenie władzy Rady Regencyjnej, stworzenie milicji robotniczej, powołanie nowego rządu i wprowadzenie ośmiogodzinnego dnia pracy. Ogłoszono też strajk powszechny.


RDR w Lublinie była jedną z ponad 100 Rad (Robotniczych, Folwarcznych, Żołnierskich) działających na terenie Polski. Reprezentowała ponad 500 000 robotników fabrycznych, rolnych i folwarcznych oraz zdemobilizowanych żołnierzy armii zaborczych. Najliczniejsze i najbardziej radykalne Rady działały w Kraśniku, Lublinie, Płocku, Warszawie, Zamościu oraz Zagłębiu Dąbrowskim (robotnicy Zagłębia rozbroili stacjonujące tam załogi austriackie i utworzyli własne siły wojskowo – policyjne, tzw. Czerwoną Gwardię). Te zradykalizowane Rady powstały tam, gdzie były silne ekspozytury sowieckie. Nie zawsze działy przeciwko silom zaborczym, lecz także przeciwko polskim ośrodkom władzy.
Ciekawym przykładem może być Republika Tarnobrzeska obejmowała tereny leżące w widłach Wisły i Sanu. Została powołana w dniu 6 listopada 1918 roku na 30-tysięcznym wiecu chłopskim w Tarnobrzegu. Na jej czele stanęli Tomasz Dąbal i ksiądz Eugeniusz Okoń. Uchwalono usunięcie władz mianowanych przez Polską Komisję Likwidacyjną i powołanie własnych władz terenowych. Głównym postulatem władz Republiki było przekazanie ziemi chłopom – obszarnicy i właściciele ziemscy mieli być pozbawienie swych dóbr, które ulegałyby rozparcelowaniu wśród chłopów i mieli być wydalani poza powiaty, w których znajdowały się ich dobra. Ponadto nacjonalizacja zakładów pracy bez odszkodowań, nacjonalizacja kamienic czynszowych, wprowadzenie bezpłatnej oświaty i służby zdrowia.
Republika Tarnobrzeska dosyć szybko objęła swym zasięgiem powiat tarnobrzeski, mielecki, niżański i kolbuszowski. Wprowadzono tam rządy chłopskich Komitetów Gminnych oraz utworzono milicję ludową, którą dowodził T. Dąbal (etatowy agent partii bolszewickiej). Zdobyta ziemia była dzielona między chłopów, zapasy przechowywane w spichlerzach były rozdawane najbardziej potrzebującym, a ludzi podporządkowanych hrabiemu usuwano ze stanowisk.
Komitet Rewolucyjny – według pamiętników J. Gruszczyńskiego – w swym społeczno-politycznym programie na pierwszy plan wysuwał kwestie: „Reformy rolnej bez odszkodowania, ziemi dla pracujących chłopów, konfiskaty dóbr kościelnych, upaństwowienia lasów i przedsiębiorstw przemysłowych, rozbrojenia austriackiej żandarmerii, zniesienia służby granicznej zaborców, usunięcia c.k. starostów, inspektorów skarbowych, egzekutorów, wójtów i sekretarzy gminnych, wprowadzenia milicji ludowej oraz mianowania komisarzy gminnych z radami przybocznym. Nad wszystkim czuwał Komitet Rewolucyjny oraz Chłopskie Stronnictwo Radykalne założone przez ks. E. Okonia. Milicja Ludowa działała bardzo brutalnie. Podejrzanych nagminnie bito, aby przyznali się do zarzucanych im czynów. Powieszono też kilkanaście osób za działalność na rzecz hr. Zdzisława Tarnowskiego, a miedzy innymi weterynarza, któremu zarzucano: ukrywanie zboża i działalność kontrrewolucyjną. Wreszcie kiedy władze republiki opowiedziały się przeciwko wojnie polsko-bolszewickiej, a właściwe po stronie Rosjan, Republika Tarnobrzeska uznana za niebezpieczną anarchię została zlikwidowana przez Wojsko Polskie na początku 1919. W czasie pacyfikacji zabitych zostało kilkanaście osób, a Dąbal i Okoń zostali aresztowani. Wojsko zdobyło kilkanaście karabinów maszynowych oraz ponad 1200 sztuk karabinów. Jako ciekawostkę można podać, że T. Dąbal wstąpił na polecenie bolszewików do KPP. W 1921 roku został skazany na ciężkie więzienie, rok później w ramach wymiany więźniów politycznych wyjechał do ZSRR, gdzie w 1937 roku w skutek stalinowskiej czystki został rozstrzelany.
Innym przykładem może być Republika Pińczowska z obszaru Pińczowa i okolic. Do opanowania miasta doszło pod koniec 1918 po akcji przeprowadzonej przez grupę około 150 ludzi, składającą się z członków straży pożarnej i mieszkańców. Grupa, która dokonała rozbrojenia bez walki oddziału okupacyjnego armii austro–węgierskiej składającego się z Węgrów, dowodzona była przez Jana Lisowskiego, działacza SDKPiL. Ponieważ na terenie powiatu dochodziło do strajków rolnych, do Rosiejowa (miejsca najbardziej zapalnego) wysłana została przez władze krajowe ekspedycja karna, która spędziła strajkujących fornali do zabudowań folwarcznych. Strajkujący zostali uwolnieni po odsieczy zorganizowanej przez Jana Lisowskiego. W związku z tym wydarzeniem Lisowski został aresztowany i uwięziony.
Na terenie Republiki Pińczowskiej działał też były oficer austriacki Kalinka ps. „Kazuń”, dowodząc grupą szerzącą hasła socjalistyczne i anarchistyczne. Grupa ta, mająca oparcie w chłopach, dokonała kilku napadów, między innymi na Działoszyce i Wodzisław. Atak na Działoszyce i rozbrojenie funkcjonariuszy policji miał miejsce 12 listopada, a na Wodzisław 18 listopada 1918. Przeprowadzony był przez 18–osobowy oddział Kalinki i kilkusetosobową grupę chłopów uzbrojonych w dragi i siekiery. Grupa dopuszczała się rabunków, jednak tylko na ludziach bogatych. W obawie przed działaniami rozagitowanych chłopów kilka rodzin ziemiańskich opuściło swe domy i wyjechało do Kielc. Kalinka zginął w walce z karnym oddziałem wojska w lasach piotrkowskich.
16 grudnia 1918 r. w Warszawie doszło do konsolidacji ruchu komunistycznego przez połączenie się SDKPiL oraz PPS – Lewicy w Komunistyczną Partię Robotniczą Polski (dalej: KPRP), która tworzyła nowe Rady.
Piotrkowska RDR powstała z inicjatywy miejscowych socjalistów i komunistów 17 stycznia 1919 r. W jej skład weszło ok. 120 członków. W zredagowanej przez nich odezwie, kolportowanej w listopadzie 1918 r. (a zatem jeszcze przed powstaniem piotrkowskiej RDR), nakłaniali robotników miast i wsi do: objęcia całej władzy politycznej przez Rady Delegatów Robotniczych, chłopskich i żołnierskich, do wprowadzenia rządów robotniczych – dyktatury proletariatu. Piotrkowska rada przetrwała niemal do końca 1920 roku.
W Łodzi w dniu 12 listopada 1918 r. przy ulicy Kilińskiego i przy ulicy Pustej w komisariacie policji powstała łódzka RDR. Jej pierwsze posiedzenie odbyło się na ulicy Piotrkowskiej 243. Rada zorganizowała Milicję Robotniczą. Współpracowała ona z komendanturą wojskową m. Łodzi kierowaną przez Biłyka. Rada istniała do czerwca 1919 roku. Nie udało jej się zrewolucjonizować społeczeństwa łódzkiego, a działacz KPRP i agent bolszewików tow. Przybył został zabity w okolicach Placu Kościelnego przez bojowców z PPS w grudniu 1918 roku.
O wpływy w Radach rywalizowały głównie Polska Partia Socjalistyczna, Komunistyczna Partia Robotnicza Polski, Stowarzyszenie Lewicy Demokratycznej, Narodowy Związek Robotniczy, Frakcja Narodowo Komunistyczna Partia Robotnicza i żydowska partia Bund, co spowodowało, że Rady z powodu bardzo różnych i odległych od siebie poglądów na temat odbudowy Polski i jej przyszłego ustroju, nie wyłoniły ośrodka kierowniczego. Po wycofaniu się PPS–u, który miał w Radach największe wpływy i innych partii Rady zlikwidowały się w większości od polowy do końca 1919 roku.

Tylko lewicowe ośrodki władzy nie zanikły z końcem 1919 roku. 30 lipca 1920 roku w Białymstoku, rewolucyjni działacze polscy, na czele z Julianem Marchlewskim, Feliksem Dzierżyńskim, Feliksem Konem, Józefem Unszlichtem i Edwardem Próchniakiem, utworzyli Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski (TKRP). Komitet był organizacją fasadową, która miała przekazać ster rządów Komunistycznej Partii Robotniczej Polski. Partia, opierając się o postanowienia Rad Delegatów Robotniczych i Chłopskich, stworzyłaby stabilny rząd. Komuniści, zgodnie z przyjętą przez nich linią działania, dążyli do komasacji wysiłku rad lokalnych, organizacji ich na szczeblu centralnym i stworzenia dzięki temu przychylnych warunków do zastąpienia nimi najwyższych organów państwowych. Polska miała stać się kolejną republiką sowiecką, ale o dużej autonomii wewnętrznej, lecz z armią stanowiącą element Armii Czerwonej, polskim Czeka, sowiecką polityką zagraniczną i ustrojem sowieckim. Wschodnia linia graniczna miała przebiegać przybliżeniu wzdłuż linii Curzona, a zachodnia wzdłuż linii traktatowej. Delegaci z Polski mieli wchodzić w skład centralnych władz sowieckich, podobnie jak delegaci innych republik.
Zdecydowana postawa społeczeństwa polskiego i chęć stworzenia niepodległego kraju zatrzymała napór sowiecki na Europę, przynajmniej do 1939 roku w części wschodniej Polski i do 1945 w pozostałej, kiedy to komuniści powrócili z armią radziecką. Wypracowana w tym okresie postawa niepodległościowa pozwoliła ponownie odzyskać niepodległość w 1989 r.

Your Offcanvas Sidebar area is currently empty. Go and add some widgets first.

Zmień wielkość liter
Kontrast